Warszawa - Rembertów - Obóz specjalny nr 10 NKWD

Zakłady Amunicyjne „Pocisk” zbudowane zostały w latach 1919-1921 i produkowały amunicję działową, karabinową, sportową, myśliwską oraz materiały wybuchowe dla górnictwa. Po wejściu Niemców w 1939 r. cały park maszynowy wywieziono do III Rzeszy.

W czasie okupacji istniały tu rożne obozy: od 1942 do lipca 1944 r. ulokowano tu „Oddział robotniczy jeńców radzieckich – Komando Stalag 333”; następnie od połowy VII 1944 r. do pierwszych dni IX 1944 mieścił się tu obóz pracy dla Polaków.

Po zdobyciu Rembertowa przez Armię Czerwoną 12 września 1944 r., na terenie zakładów sowieci zainstalowali najpierw placówkę NKWD, a następnie - na przełomie 1944/1945 założyli w tym miejscu obóz specjalny. Zarząd i straż obozu sprawowało NKWD. Jego komendantem był kpt. Aleksandrow, zastępcą ds. operacyjnych, mjr Niekrasow, komendantem garnizonu ochrony obozu, por. Samochin. Za bezpieczeństwo obozu odpowiadali również, dowódca 332 batalionu wojsk konwojowych NKWD, mjr Jakubienko i jego zastępca kpt. Drankin.

W lutym 1945 r., rozkazem Ł. Berii przemianowano obóz specjalny na kontrolno-filtracyjny, w którym gromadzono zatrzymanych przed „wyekspediowaniem” ich na wschód.

Obóz był usytuowany na skraju lasu przy torze kolejowym przerobionym na szeroki rozstaw osi. Miał kształt kwadratu i był otoczony dwoma rzędami drutu kolczastego, między którymi pozostawiono zaorany pas ziemi patrolowany przez strażników. Zbudowano także wieże strażnicze, a hale pofabryczne przystosowano do przetrzymywania ludzi, umieszczając w nich piętrowe prycze, wykonane przez samych więźniów. Część uwięzionych spała jednak na betonie, gdyż ilość pryczy była niewystarczająca. W obozie przebywało do 2000 ludzi, podzielonych na 8 kompanii – po 250 każda. Wyżywienie było niedostateczne: 300 g chleba i dwa talerze wodnistej zupy dziennie. Większość osadzonych podkreśla jednak, że warunki w obozie były bardziej znośne w porównaniu z tymi, na które byli narażeni w aresztach na ul. Środkowej, we Włochach czy w więzieniu na ul. 11 Listopada. Nie było przymusu pracy, do obozu rodziny mogły dostarczać paczki, można było spacerować na świeżym powietrzu. Istniał też kontakt grypsowy osadzonych z rodzinami bądź podziemiem. Świadkowie odnotowali jednak pochówki osób zmarłych w obozie czy to z wycieńczenia (najczęściej osoby pozbawione paczek żywnościowych) czy na skutek panujących w obozie chorób np. czerwonki. Do obozu w Rembertowie trafiały, na ogół, osoby aresztowane w Warszawie i województwie warszawskim (np. w Pruszkowie, Otwocku, Milanówku, Piasecznie, Sochaczewie), ale także na terenie woj. łódzkiego i poznańskiego. Do najbardziej znanych więźniów obozu w Rembertowie należeli: gen. Emil Fieldorf „Nil” – komendant Kedywu i organizacji „NIE”, aresztowany pod fałszywym nazwiskiem Walenty Gdanicki; Jan Hoppe - były poseł, wiceprezes konspiracyjnego Stronnictwa Pracy; ppłk Zygmunt Marszewski – ostatni p.o. Komendanta Obszaru Warszawskiego AK; ppłk dypl. Stefan Górnisiewicz – szef Oddziału IV (kwatermistrzowskiego) KG AK. Jedyny transport liczący według statystyk sowieckich 1 967 więźniów, odjechał z obozu 25 marca 1945 r. i po niecałym miesiącu dotarł do miejscowości Sośwa na Uralu do podobozu łagru nr 231 w Koszaju. W nocy z 20 na 21 maja 1945 r. obóz w Rembertowie rozbity został w wyniku akcji przeprowadzonej przez oddział ppor. Edwarda Wasilewskiego „Wichury” przy wsparciu grupy dywersyjnej IV Ośrodka Mrozy pod dowództwem ppor. Edmunda Świderskiego ps. „Wicher” (razem 44 żołnierzy). Uwolniono wówczas około 500 więźniów.

W lipcu 1945 r. obóz w Rembertowie przestał istnieć. Więźniów wywieziono do sowieckiego obozu przy ul. Słonecznej w Poznaniu, bądź po przekazaniu komunistycznym władzom polskim zostali oni osadzeni w więzieniu w Rawiczu.

Do czasów współczesnych zachował się budynek, w którym więźniowie, zaraz po wejściu na teren obozu, odbywali kwarantannę oraz barak nr 11, duży budynek, w którym przebywało ok. 250 więźniów.

Galeria: