Przejdź do treści głównej

Historia miejsca

Historia zwyczajnej kamienicy z niezwyczajną przeszłością

Budynek przy ul. Strzeleckiej 8 w Warszawie

Budynek przy ul. Strzeleckiej 8

Warszawa, Praga-Północ

Kamienica na rogu ulic Strzeleckiej i Środkowej powstała w latach 1936–1937. Jej właścicielem był hr. Zygmunt Jórski. Miała bardzo solidną konstrukcję z żelbetonowymi stropami oraz rozległymi piwnicami – zwłaszcza od strony ul. Strzeleckiej. Pierwotnie powstały trzy kondygnacje oraz dwie bramy wjazdowe na dziedziniec. Do wybuchu II wojny światowej budynek nie został w pełni ukończony. W czasie okupacji niemieckiej zasiedliły go osoby, które wykorzystywały poszczególne lokale aż do wkroczenia Armii Czerwonej. Kamienicy przy ul. Strzeleckiej nie dotknęły zniszczenia powstania warszawskiego, nie ucierpiała także w czasie walk o Pragę we wrześniu 1944 r.

Na przełomie 1944 i 1945 r. przestała być normalnym budynkiem mieszkalnym.Przejęły ją sowieckie służby specjalne. Zimą 1945 r. była wykorzystywana jako jedna z kwater przez gen. Iwana Sierowa – zastępcę ludowego komisarza spraw wewnętrznych ZSRR, a od stycznia 1945 r. pełnomocnika NKWD przy 1 Froncie Białoruskim i Armi Czerwonej.

Formalnie od 20 lutego 1945 r. budynek stał się siedzibą Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Warszawie. Mieszkania na pierwszym, drugim i trzecim piętrze od strony ul. Strzeleckiej zamieniono na pokoje przesłuchań. 25 piwnic użytkowanych do tej pory jako domowe spiżarnie przerobiono na areszt. Dwie skrytki pod schodami (pozbawione wentylacji, światła i okien) zamieniono z kolei na karcery. W związku z bardzo dużą liczbą zatrzymanych także mieszkania na parterze wykorzystywano jako cele.

W latach 1945–1948 przeszło przez nie wiele tysięcy aresztowanych – przede wszystkim z kręgów polskiego podziemia niepodległościowego. Nieznana ich liczba straciła życie w wyniku tortur stosowanych przez funkcjonariuszy NKWD i UBP, a ciche dotąd podwórko rozbrzmiewało krzykami katowanych.

Kluczowe daty
  • Budowa budynku: 1936/1937
  • Przekształcenie w areszt: 1945
  • Zamknięcie aresztu: 1948
  • Otwarcie Izby Pamięci: 2020
Zobacz więcej

Obejrzyj wirtualny spacer po budynku

Rozpocznij spacer

Zobacz również

Piwnice i inskrypcje

Poznaj zachowane napisy więźniów w piwnicach budynku.

Czytaj więcej
Izba Pamięci

Ekspozycja poświęcona historii budynku i jego więźniom.

Czytaj więcej
Kalendarium

Chronologia wydarzeń związanych z budynkiem i represjami.

Czytaj więcej