Władysław Bałaj – żołnierz WGN/AK/DSZ/WiN, uczestnik powstania warszawskiego

 

Władysław Bałaj (1908-1990), ps. "Władysław", "Egzekutor", "Inspektor", ur. 12 VIII 1908 r. w Tarnopolu. Syn Józefa i Anastazji z d. Igleckiej. Jego ojciec był pracownikiem kolejowym. Miał siedmioro rodzeństwa - trzy siostry i czterech braci. W latach 1918-1922 ukończył szkołę powszechną w Tarnopolu, po której zaczął uczęszczać do gimnazjum. W 1930 r. zdał egzamin maturalny. Jesienią wspomnianego roku rozpoczął naukę w szkole podchorążych piechoty w Ostrowi Mazowieckiej. Szkołę wojskową ukończył w 1933 r. w stopniu podporucznika. W latach 1933-1939 służył w 48 Pułku Piechoty Strzelców Kresowych w Stanisławowie jako dowódca plutonu pionierów, a następnie w Oddziale II Sztabu Głównego WP (ekspozytura Ii). W tym czasie ożenił się z Haliną Szubą, z która miał dwójkę dzieci. Podczas wojny obronnej 1939 r. został ranny. W kolejnych miesiącach przebywał w Stanisławowie, gdzie ukrywał się przed milicją sowiecką z uwagi na swój stopień wojskowy. Od maja 1940 r. zamieszkał u rodziny swojej żony w Warszawie przy ul. Chmielnej. We wrześniu 1940 r. otrzymał pracę w Spółdzielni Rolniczo-handlowej z centralą w Biłgoraju. Według Tomasza Strzembosza miał wówczas wstąpić do ZWZ, ale informacji tej nie potwierdzają inni badacze. Bardziej prawdopodobnym jest iż jego włączenie w działalność konspiracyjną (w szeregach Wojskowej Grupy Nadwiślańskiej - WGN) nastąpiło dopiero po tym jak w kwietniu 1941 r. przyjechał do Warszawy i podjął pracę w przedsiębiorstwie budowlanym (jako zastępca a następnie jako kierownik budowy). W WGN kolejno sprawował funkcję oficera szkoleniowego i komendanta konspiracyjnej podchorążówki, a po jej rozwiązaniu w listopadzie 1942 r. wszedł do AK i został oficerem w Obwodzie VII Warszawa - powiat kryptonim "Obroża", gdzie pełnił kolejno funkcje: oficera szkoleniowego, komendanta szkoły podchorążych i od września 1943 r., Dowódcy oddziałów Dywersji Bojowej Warszawa -Powiat. Pełniąc tą funkcje uczestniczył w szeregu akcji bojowych m.in. zniszczeniu urządzeń rozlewni mleka w Mościskach (27 IV 1944 r.) i w zniszczeniu ewidencji ludności i spisu kontyngentów drobiu w gminie Ożarów (26 V 1944 r.). W lecie 1944 r. wziął udział w powstaniu warszawskim. Na przełomie maja i czerwca 1945 r. przez Andrzeja Rybickiego „Macieja” został wciągnięty do Delegatury Sił Zbrojnych, a następnie „WiN” gdzie został mianowany prezesem Warszawskiego Okręgu „WiN”, kryptonim „Ł-1”. Został wówczas awansowany na stopień kapitana. Kierowany przez niego okręg obejmował Warszawę oraz kilka przyległych miast i powiatów. Według dostępnych materiałów W. Bałaj rozpoczął organizację w sumie 7 rejonów: Kosów Lacki, Otwock, Płońsk, Pruszków, Rembertów, Żyrardów, Siedlce. W ciągu kilku miesięcy działalności w WiN nie udało mu się zebrać sztabu i zorganizować Komendy Okręgu, nie podjął też żadnych działań organizacyjnych na terenie samej Warszawy, zaś w pozostałych rejonach rozpoczęte przez niego prace organizacyjne miały ograniczony charakter. Aresztowany w styczniu 1946 r. Skazany został przez WSR w Warszawie dnia 14 II 1947 r. na 6 lat więzienia. 3 III 1947 r. Naczelny Sąd Wojskowy złagodził mu wyrok do 5 lat więzienia i na mocy ustawy o amnestii (z 22 II 1947 r.) karę darował w całości. W 1947 r. wstąpił do Związku Zawodowego Pracowników Fizycznych i Umysłowych Przemysłu Budowlanego oraz Związku Walki o Niepodległość i Demokracje. Rozpoczął także pracę w Spółdzielni Rzemiosł Budowlanych przy Pl. Grzybowskim 2. Do 1956 r. bezpieka prowadziła przeciw niemu działania operacyjne. Władysław Bałaj zmarł 1 X 1990 r.