Wojtyszko Piotr Wacław
PIOTR WACŁAW WOJTYSZKO (1903–1949) „Bazyli”, „Baca”. Nauczyciel, podoficer organizacyjny Armii Krajowej i komendant rejonu DSZ–WiN Otwock.
Urodził się 26 I 1903 w Dreglinie w powiecie ciechanowskim w rodzinie Piotra i Stanisławy z d. Krystkiewicz. W 1907 r. rozpoczął naukę w szkole powszechnej w Mławie. W czasie I wojny światowej, gdy jego rodzina została wywieziona w głąb Rosji, kontynuował naukę w gimnazjum w Smoleńsku. W 1918 r. powrócił do Polski i zamieszkał w Warszawie. Jako ochotnik uczestniczył w wojnie polsko-bolszewickiej. W latach 1919-1924 uczęszczał do państwowego seminarium nauczycielskiego. Po jego ukończeniu, jako młody 21 letni nauczyciel, rozpoczął pracę we wsi Zerzeń. Wspólnie z mieszkańcami zorganizował, w jednym z pobliskich domów, szkołę dla miejscowej młodzieży (budynek szkolny z prawdziwego zdarzenia powstał w Zerzeniu dopiero w 1932 r.). W. Wojtyszko oprócz pracy dydaktycznej zaangażował też młodzież m.in. w kółku poetyckim i harcerstwie. Pracę nauczyciela kontynuował po wybuchu II wojny światowej. W 1941 r. rozpoczął działalność konspiracyjną w Komendzie Obrońców Polski (KOP). Rok później wstąpił do Armii Krajowej (AK) i przyjął pseudonim „Bazyli”. Otrzymał wówczas funkcję oficera organizacyjnego przy sztabie IV Rejonu VII Obwodu Warszawa – powiat kryptonim. „Obroża”. Pełnił ją aż do wkroczenia Armii Czerwonej. Za swoją działalność został odznaczony Krzyżem Walecznych.
Aresztowany w dniu 7 XII 1944 r. przez funkcjonariuszy PUBP w Otwocku. 20 II 1945 r. został skazany na dwa lata więzienia w zawieszeniu na 3 lata i zwolniony do domu. W kolejnych miesiącach kontynuował pracę jako miejscowy nauczyciel (mieszkał w podwarszawskim Borkowie), a w lipcu 1945 r. rozpoczął działalność w Delegaturze Sił Zbrojnych na Kraj (od września Zrzeszeniu „Wolność i Niezawisłość”) - został komendantem rejonu DSZ/WiN Otwock. Podlegał bezpośrednio pod rozkazy prezesa Okręgu Warszawskiego WiN por. Władysława Bałaja „Egzekutora”. W tym czasie zaangażował w pracę wywiadowczą w organizacji wielu nowych konspiratorów. Podkomendni W. Wojtyszki zbierali informację polityczno-gospodarczo-wojskowe, oraz kolportowali konspiracyjną prasę (m.in. „Wolność słowa”). We wrześniu 1945 zawarł związek małżeński z Ewą Lasocką – nauczycielką, łączniczką AK. W. Wojtyszko został ponownie aresztowany 26 I 1946 r. W siedzibie Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego (WUBP) w Warszawie przy ul. Strzeleckiej 8 przeszedł ciężkie śledztwo zakończone wyrokiem 5 lat więzienia. Po krótkim czasie sąd zawiesił mu wykonanie wyroku ze względu na pogarszający się stan zdrowia, który był wynikiem tortur stosowanych w śledztwie. Wacław Wojtyszko zmarł 19 IV 1949 r. w Warszawskim Szpitalu Dzieciątka Jezus przy ul. Lindleya. Pogrzeb odbył się w kościele zerzeńskim i zgromadził wielkie tłumy. Spoczął na cmentarzu parafialnym w Zerzeniu. Pośmiertnie został odznaczony przez rząd polski na emigracji Medalem Wojska i Krzyżem Armii Krajowej.