Wyszomirski Jan
Jan Wyszomirski (1913-1945), „Bej”, „Wroński”, ppor. AK, adiutant dowódcy III batalionu 27 pp AK, wydawca konspiracyjnego pisma „Alarm”.
Urodził się w miejscowości Ździebórz (Zdziebórz), pow. wyszkowski (przed wojną pułtuski) w dniu 21 XI 1913 r., syn Romana i Marianny z d. Grabowskiej. Ukończył Gimnazjum im. Króla Stanisława Leszczyńskiego w Ostrołęce, studiował na Wydziale Mechanicznym Politechniki Warszawskiej.
W 1939 r. został przydzielony do 102. Rezerwowego Pułku Ułanów w Wołkowysku. W wojnie obronnej 1939 r. służył w szeregach 110 Pułku Rezerwowego ppłk. Jerzego Dąbrowskiego „Łupaszki”, a po jego rozwiązaniu wraz z Oddziałem Wydzielonym Wojska Polskiego mjr. Henryka Dobrzańskiego „Hubala” ruszył w stronę oblężonej Warszawy. Już w początkowym okresie okupacji niemieckiej Wyszomirski został członkiem konspiracyjnej organizacji Konfederacja Narodu (KN). W 1942 r. dostał przydział do sztabu pionu wojskowego KN – Uderzeniowej Grupy Wydzielonej, w ramach której formowano oddziały partyzanckie – Uderzeniowe Bataliony Kadrowe (UBK). Miały one za zadanie zwalczanie band komunistyczno-rabunkowych i wrogiej partyzantki sowieckiej oraz niemieckich sił okupacyjnych („bronią zdobytą na bolszewikach pokonamy Niemców” – głosiło jedno z haseł propagandowych KN). Jan Wyszomirski pełnił różne funkcje w KN, m. in. Od lipca 1942 r. prowadził jako instruktor szkolenie wojskowe w IV Uderzeniowym Batalionie Kadrowym (IV UBK), dowodzonym przez ppor. Stanisława Pieciula „Radeckiego”. W nocy z 26 na 27 VII 1942 r. Jan Wyszomirski brał udział w akcji odbicia z aresztu przy ul. Daniłowiczowskiej w Warszawie pięciu członków KN zatrzymanych przez policję, którzy mieli zostać przekazani w ręce gestapo. Następnie powierzono mu funkcję adiutanta komendanta KN i zarazem dowódcy oddziałów UBK – ppor. Bolesława Piaseckiego „Sablewskiego” (przedwojennego lidera ONR - Falangi). W maju 1943 r. wraz z Piaseckim i głównymi siłami UBK wszedł do partyzantki (akcja ta była uzgodniona z dowódcą Kedywu KG AK i stanowiła początkowy element scalania KN i UBK z AK). Brał udział w walkach z niemieckimi operacjami przeciwpartyzanckimi pod Dalekiem w Puszczy Białej i pod Nieskórzem. W lipcu 1943 r. powrócił z Piaseckim do Warszawy w związku z finalizowaniem scalenia AK. Po definitywnym włączeniu KN do AK (17 VIII 1943 r.) podstawowe siły UBK zostały skierowane na teren Nowogródzkiego Okręgu AK. Wyszomirski z Piaseckim ponownie weszli do partyzantki we wrześniu 1943 r. W drodze na Nowogródczyznę Wyszomirski uczestniczył w walce z Niemcami pod Kryłatką, pow. Augustów. W Nowogródzkim Okręgu AK z oddziałów UBK utworzono III batalion 77 pp AK pod dowództwem Bolesława Piaseckiego „Sablewskiego”. Jan Wyszomirski pełnił funkcję jego dowódcy. W szeregach III batalionu 77 pp AK, zachowującego tradycyjną nazwę UBK, uczestniczył w wielu walkach z Niemcami i wrogą partyzantką sowiecką. W boju stoczonym w listopadzie 1943 r. z partyzantką sowiecką w Mociewiczach nad Niemnem, został ranny w rękę. W ramach operacji „Ostra Brama” wraz z całym III batalionem 77 pp wziął udział w walkach o Wilno. 17 lipca NKWD i Armia Czerwona podstępnie otoczyły i rozbroiły jednostki AK. Polscy oficerowie zostali aresztowani, m.in. płk. Aleksander Krzyżanowski „Wilk”, komendant połączonych sił Okręgów Wileńskiego i Nowogródzkiego. Część ujętych żołnierzy AK wywieziono do Kaługi. Jan Wyszomirski wraz z dowódcą III batalionu i garścią kadry, powrócił do Warszawy. W drodze powrotnej spotkał w Siedlcach Czesława Grądzkiego ps. „Krzemień”, dowódcę oddziału KN w 30 Poleskiej DP AK. Wraz z nim przedostał się do Warszawy na Pragę, tuż po wkroczeniu Armii Czerwonej. Jan Wyszomirski mieszkał przy ul. Inżynierskiej 11 m 10. Na polecenie Piaseckiego włączyli się do kierowanego przezeń ośrodka konspiracyjnego, występującego pod nazwą Polskiej Organizacji Niepodległościowej (PON), który skupiał akowców z okręgów wschodnich napływających do Warszawy oraz miejscowych żołnierzy podziemia. Wykonując rozkaz Piaseckiego „Krzemień uzyskał radiostację, maszynę do pisania, powielacz i rozpoczął wydawanie pisma podziemnego pod tytułem „Przegląd Tygodniowy”. Przy pomocy asystentki piszącej na maszynie Wyszomirski przygotowywał skład komunikatów radiowych. Autorem artykułów politycznych był Czesław Grądzki „Krzemień”. W pierwszych dniach listopada 1944 r. pismo zaczęło wychodzić pod tytułem „Alarm”. W początkach listopada 1944 r., w nie do końca jasnych okolicznościach, zginął Czesław Grądzki (prawdopodobnie 8 XI 1944 r.). Wyszomirski dowiedział się o tym cztery dni później podczas spotkania z ppłk Januszem Szulcem vel Januszem Szlaskim ps. „Prawdzicem” (byłym komendantem Okręgu Nowogródzkiego AK), należącym do podziemnej struktury odtwarzanej przez Piaseckiego. Na jego prośbę Jan Wyszomirski objął całość prac redakcyjnych, przyjmował komunikaty radiowe oraz artykuły polityczne autorstwa dr Tomasza Malczewskiego „Milczka”. Jako ostatni ukazał się nr 9 „Alarmu”, nr 10 był już przygotowany w matrycach, jednak nie został odbity na powielaczu z powodu kolejnych aresztowań działaczy. Jan Wyszomirski został aresztowany 11 XI 1944 r. w Józefowie. Początkowo przebywał w otwockim areszcie, a następnie w areszcie śledczym Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego (WUBP) w Warszawie przy ul. Strzeleckiej 8 oraz w więzieniu Warszawa-Praga przy ul. 11 Listopada. Wyrokiem Warszawskiego Sądu Garnizonowego z dnia 22 I 1945 r. Jan Wyszomirski został skazany na karę śmierci oraz pozbawienie praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na zawsze oraz utratę mienia na rzecz Skarbu Państwa. Wyszomirski został zamordowany 29 I 1945 r. o godz. 14.00. Jego ciało spoczywa prawdopodobnie w kwaterze 45N Cmentarza Bródnowskiego. Jego symboliczny grób z inskrypcją znajduje się na cmentarzu w Rzekuniu: „Jan Wyszomirski, 1913-1945, oficer AK zamordowany przez komunistów”.
W okresie służby w UBK-AK Jan Wyszomirski został awansowany do stopnia podporucznika rezerwy (rozkaz dowódcy AK 109/I z dnia 17 VIII 1945 r.) i odznaczony Krzyżem Walecznych (1944).